Η ιστορία του τόπου μας


Νεράιδα (Σπινάσα) - Δολόπων

Στη νότια κορυφογραμμή της Πινδου και στο κέντρο του ορεινού και απρόσιτου όγκου των Αγράφων, κουρνιασμένο στις ελατοσκέπαστες πλαγιές της Μάρτσας σε υψόμετρο 800-960 μέτρα, είναι κτισμένο το χωριό μας, η ΝΕΡΑΪΔΑ, ή ΣΠΙΝΑΣΑ, όπως λεγόταν παλιότερα.
Η ετυμολογική προέλευση του ονόματος Σπινάσα δεν είναι εξακριβωμένη, έχουν όμως διατυπωθεί κατά καιρούς διάφορες εκδοχές όπως:
α) Το όνομα του χωριού μας Σπινάσα προέρχεται από το αρχαίο «σπίνος» + «άνασσα», (βασίλισσα των σπίνων) που δηλώνει την πληθώρα των πουλιών σπίνων.
β) Το όνομα προέρχεται από το αρχαίο (ομηρικό) ρήμα «σπίν» + «άσσα» που δηλώνει «στροφή έχω» δηλ. τόπος αθέατος, κρυμμένος που συναντάται μετά από στροφή.
γ) Το όνομα προέρχεται από το κουτσοβλάχικο “Spin” + “oasa” που σημαίνει τόπος με αγκάθια, αγκαθότοπος.
Στο χώρο αυτό κατοικούσαν άνθρωποι από τα πολύ παλιά χρόνια, από πρό Χριστού (π. Χ.), και αδιάψευστη μαρτυρία αυτού είναι τα παλιά κτίσματα που σώζονται, τα κάστρα, οι αρχαίοι τάφοι που ευρέθηκαν και οι ονομασίες τοπίων (Πολύνικο ή Πολύκοινο, Ελληνικά, Πελασγικό κάστρο Κύφου, κάστρο Τσιούμας, ερείπια χωριών Κύφου, Μπέσια, Ρογάτα, κ.λ.π.).
Η ευρύτερη περιοχή μας στους αρχαίους χρόνους λεγόταν ΔΟΛΟΠΙΑ και περιελάμβανε το χώρο από τα «ριζά» του κάμπου μέχρι το Βελούχι και από τη Νευρόπολη μέχρι την Ξενιάδα. Στο κέντρο σχεδόν της περιοχής αυτής είναι και ο δικός μας τόπος.
Καλύτερα όμως να αναφέρουμε με χρονολογίες και χρονική σειρά όλα όσα στοιχεία έχουν δεί (μέχρι στιγμής) το φώς της δημοσιότητας για το χωριό μας. Τα ιστορικά αυτά στοιχεία παρουσιάστηκαν (τα περισσότερα) στην ημερίδα που έγινε, από τον Εξωραϊστικό & Μορφωτικό Σύλλογο Νεράϊδας, με αυτό το θέμα το καλοκαίρι του 2008 στην πλατεία Νεράϊδας.


Χρονολόγιο

(;) π. Χ. Στοιχεία που δείχνουν πως ο τόπος μας κατοικήθηκε στα αρχαία χρόνια από τους Δόλοπες είναι τα νομίσματα του 4ου π. Χ. αιώνα, που βρέθηκαν σε διάφορα σημεία της περιοχής, οι αρχαίοι τάφοι, κτερίσματα των τάφων αυτών, ερείπια κάστρων και κτισμάτων και οι ονομασίες τοπίων (Χτίρια, Πολύκοινο, Ελληνικά, Κύφου, Μπέσια, Ρογάτα κ.λ.π.).
Το 1454 μ. Χ. έχουμε το πρώτο (μέχρι σήμερα) γραπτό στοιχείο για την επωνυμία του χωριού μας. Στο παλαιότερο φορολογικό κατάστιχο του Σαντζακίου των Τρικάλων, του έτους 1454-5, μεταξύ των χωριών των Αγράφων αναφέρεται και το χωριό μας, ως KARYE-Ϊ ISPINASA (χωριό Σπινάσα). Οι Οθωμανοί χρησιμοποιούσαν πάντα πρίν από το Σ το Ι. Αφού αναφέρεται λοιπόν ένα χρόνο μετά την Άλωση της Πόλης, αυτό βεβαιώνει την ύπαρξή του και κατά την Βυζαντινή εποχή. Στο φορολογικό αυτό κατάστιχο η Σπινάσα βλέπουμε να έχει φορολογήσιμα προϊόντα και δραστηριότητες (τα ποσά σε ακτσέδες-άσπρα) ως ακολούθως: Σιτάρι 160, Κριθάρι 100, Αμπέλια (δεκάτη) 10, Μελίσσια (δεκάτη) 20, Καρύδια (δεκάτη) 20, Λινάρι (δεκάτη) 10, Φόρος ενός Μύλου 10. Συνολικός ετήσιος φόρος παραγομένων προϊόντων: 330 άσπρα. Συνολικός ετήσιος φόρος νοικοκυριών: 490 άσπρα. Συνολικός ετήσιος φόρος χωριού: 820 άσπρα. Νοικοκυριά 23, Ανύπαντροι 2, Χήρες 5. (Αναλυτικά τα στοιχεία αυτά μαζί με του Κύφου και της Ρογάτας παρουσίασε για πρώτη φορά ο αείμνηστος χωριανός μας Δάσκαλος Κώστας Ι. Ζήσης στο φύλλο 99 / Ιούνιος 2007 από την Εφημερίδα μας ενώ τα ξαναπαρουσιάσαμε στο φύλλο 115/Ιούνιος 2011).
Το 1454 μ. Χ. στο προαναφερόμενο φορολογικό κατάστιχο βρήκαμε και ονοματεπώνυμα των τότε αρχηγών των οικογενειών του χωριού μας. Είναι 30 και δημοσιεύτηκαν στο φύλλο 115/Ιούνιος 2011 της Εφημερίδας μας.
Το 1480 μ. Χ. έχει παρουσιαστεί και δεύτερο φορολογικό κατάστιχο του Σαντζακίου των Τρικάλων. Σημαντικό αυτό γιατί μπορούμε να κάνουμε σύγκριση και να δούμε πολλά. Ακόμα όμως δεν είναι έτοιμο προς δημοσίευση.
Το 1530 μ. Χ. στην «Πρόθεση 37 της Μονής Δουσίκου» των Τρικάλων, στα φύλλα 209β - 210α αυτού του χειρογράφου αναφέρονται τα (μικρά) ονόματα 28 κατοίκων της Σπινάσας, οι οποίοι πρόσφεραν κάτι στην ως άνω μονή. Στο ίδιο χειρόγραφο το χωριό Κύφου αναφέρεται με 5 μόνο ονόματα αφιερωτών, ενώ στο φύλλο 210β αναφέρεται η Μπέσια με 26 ονόματα αφιερωτών.
Το 1592 - 1593 μ. Χ. στην «Πρόθεση 421 του Μεγάλου Μετεώρου» υπάρχει αναφορά της Σπινάσας και του Κύφου. Στο φύλλο 52β αναφέρονται η Σπινάσα με 6 και του Κύφου με μόνο 1 αφιερωτή.
Το 1600 μ. Χ. ο Πατριάρχης της Πόλης Ματθαίος ο Β', έστειλε σιγγίλιο γράμμα προς «παρά την Κώμην Σπινάσσαν ιεράς και σεβασμίας μονής Παναγίας Φανερωμένης», όπου καθόριζε το μοναχικό τους βίο. Το σιγγίλιο αυτό το έχουμε στα χέρια μας και θα δημοσιευθεί (όταν βρεθεί χώρος) στην Εφημερίδα μας «Τα Χρονικά της Νεράϊδας – Δολόπων».
Το 1608 μ. Χ. ο Ι. Ναός Γεννήσεως Θεοτόκου, του Μοναστηριού, ανακαινίσθηκε από τον ηγούμενο Ιωαννίκιο από τα Τρίκαλα, όπως είναι γραμμένο σε πέτρινη επιγραφή. Έτσι το αρχικό κτίσιμο του Μοναστηριού τοποθετείται πολύ πρίν το 1600, δηλ. στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα (1550 – 1600).
Το 1651 μ. Χ. ο Ι. Ναός του Μοναστηριού αγιογραφήθηκε (όπως γράφει η επιγραφή πάνω από την είσοδο), από τον αγιογράφο Ιωάννη τον «ευτελή», με δαπάνες του άρχοντα Θεοδοσίου Τζηοπέλη. Ο άρχοντας Τζηοπέλης υπάρχει σε αγιογραφία της δυτικής πλευράς να κρατά στα χέρια του τον Ι. Ναό.
Το 1659 μ. Χ. στον «Ιεροσολυμιτικό Κώδικα 509» γίνεται αναφορά του χωριού μας της Σπινάσας. Σ' αυτό τον Κώδικα ο μοναχός του Αγίου Τάφου Μακάριος καταχώρησε τα ονόματα των χριστιανών οι οποίοι πρόσφεραν κάποια βοήθεια στην αγιοταφική αδελφότητα. Περιηγήθηκε πολλά χωριά της Θεσσαλίας και των Αγράφων. Στις αρχές του Αυγούστου 1659 βρισκόταν στο χωριό Άγραφα, στις 6.8.1659 στο Κύφου, στις 12.8.1659 στη Μπέσια, και στις 15.8.1659 στη Σπινάσα. Εδώ (στο χωριό μας) του έδωσαν βοήθεια οι παρακάτω οικογενειάρχες: 1) Ο Αποστόλης Πενέζης 90 άσπρα, δηλ. 90/120 του γροσίου. 2) Ο ιερέας Αθανάσιος και η γυναίκα του Μαργάρω, 620 άσπρα, δηλ. 5 γρόσια και 20/120 του γροσίου. 3) Ο ιερέας Γεώργιος και η γυναίκα του Μαργάρω (δεν αναφέρεται ποσό). 4) Ο Ιωάννης Αρμεγάς από το Μοσχολούρι των Σοφάδων και η γυναίκα του Αφέντω, και η πεθερά του Σίμω, 250 άσπρα δηλ. 2 γρόσια και 10/120 του γροσίου. Το γεγονός ότι οι δύο αφιερωτές ήταν ιερείς σημαίνει ότι το χωριό μας η Σπινάσα το 1659 είχε τουλάχιστον 20 οικογένειες, όπως προκύπτει από τη μελέτη άλλων Κωδίκων. (Τα στοιχεία αυτά του Ιεροσολυμιτικού Κώδικα, όπως και της Μονής Δουσίκου και του Μεγάλου Μετεώρου, δημοσιεύτηκαν στο «Θεσσαλικό Ημερολόγιο» από τον κ. Κώστα Σπανό, εκδότη και ιστορικό ερευνητή).
Το 1660 μ. Χ. συναντάμε πολλούς Σπινασιώτες να έχουν προσφέρει συνδρομές στο Μοναστήρι της Ρεντίνας Αγράφων με τα μικρά τους όμως ονόματα.
Το 1662 μ. Χ. στους ιεροδικαστικούς κώδικες της Λάρισας, η Σπινάσα (Ispinasa) συμπεριλαμβάνεται στην περιφέρεια (βιλαέτι) ή επαρχία (nahiye) Αγράφων. Στον κατάλογο με τους οικισμούς που πλήρωναν τον κεφαλικό φόρο (χαράτσι), τα έτη 1662/1663 αναφέρεται με 26 οικογένειες (150 περίπου κάτοικοι) εκ των οποίων όμως οι 13 είναι φυγάδες, το 1665/1666 πάλι με 26 οικογένειες εκ των οποίων οι 12 φυγάδες, το 1666/1667 με 10 οικογένειες (60 περίπου κάτοικοι) και το 1676/1677 με 15 οικογένειες (90 περίπου κάτοικοι), εκ των οποίων όμως οι 8 είναι φυγάδες.
Το 1663 μ. Χ. στον κατάλογο των οικισμών της επαρχίας Αγράφων, οι οποίοι ήταν υποχρεωμένοι να πληρώσουν τον έκτακτο φόρο avariz, ο αριθμός των οικογενειών παρουσιάζεται πολύ μειωμένος (όπως άλλωστε και σε όλα τα χωριά της περιοχής μας). Τα έτη 1663/1664, 1666/1667 και 1667/1668 είναι μόλις 13 οικογένειες, εκ των οποίων οι 6, 4, 9 αντιστοίχως είναι φυγάδες και το 1677/1678 είναι μόλις 5 οικογένειες εκ των οποίων οι 3 είναι φυγάδες. Προφανώς, οι κάτοικοι σκόρπισαν στα απρόσιτα μέρη των Αγράφων προκειμένου να αποφύγουν αυτόν τον έκτακτο φόρο. Οι ιστορικοί θεωρούν πως ο πληθυσμός ήταν πολύ μεγαλύτερος γιατί πολλοί με διάφορους τρόπους ξέφευγαν την φορολογία. Γι’ αυτό εξ’ άλλου ζούσαν στ’ Άγραφα.
Το 1663 μ. Χ. στο κατάστιχο των προβάτων (28 Μαρτίου 1663), τα οποία διέθεταν οι οικισμοί της επαρχίας Αγράφων και του Ραδοβισδίου, που υπάγονταν στον καζά του Φαναρίου, στην Ispinasa υπήρχαν 63 (φορολογούμενα) πρόβατα αλλά δεν βρέθηκαν τα 51.
Το 1766 μ. Χ. συναντάμε Σπινασιώτες αφιερωτές στο Μοναστήρι του Φουρνά πάλι με τα μικρά ονόματα. Τα μόνα επώνυμα που συναντάμε είναι Τζιουμάνης και Πολύζος.
Από το 1525 μ. Χ. μέχρι το 1770 μ. Χ. το χωριό μας η Σπινάσα (όπως και άλλα χωριά των Αγράφων) γνώρισε την μεγαλύτερη ακμή (ίσως σε όλη) την ιστορία του. Το 1525 με την Συνθήκη του Ταμασίου δόθηκαν προνόμια στα Χωριά των Αγράφων που τα οδήγησαν σε μεγάλη ακμή. Αυτή η περίοδος σταματάει βίαια το 1770 με τα Ορλωφικά. Τότε το χωριό μας κάηκε όπως και άλλα 40 χωριά των Αγράφων. Κατά την περίοδο αυτή της μεγάλης ακμής, χτίστηκε (ίσως το θρυλικό «Μέγα Γεφύρι»), το Μοναστήρι μας, η Ι. Μ. Γεννήσεως Θεοτόκου και οι (14 συνολικά) εκκλησίες που τα ερείπιά τους σώζονται ακόμα σήμερα όπως και οι τοποθεσίες:
1. Του Αγίου Δημητρίου που ήταν και ο μητροπολιτικός ναός του τότε χωριού, στο προαύλιο του οποίου σώζονται ακόμα σήμερα τα 2 υπεραιωνόβια, τεράστια μαλόκεδρα.
2. Του Αγίου Γεωργίου, όπου υπάρχει και σήμερα.
3. Του Αγίου Νικολάου, στη σημερινή κεντρική πλατεία.
4. Του Αγίου Ιωάννου, στην ομώνυμη θέση.
5. Του Αγίου Αθανασίου, πάνω στην κορυφή του χωριού.
6. Της Αγίας Παρασκευής, στην ομώνυμη θέση.
7. Του Προφήτη Ηλία, όπου και σήμερα ο ΑηΛιάς.
8. Της Παναγίας, στη σημερινή θέση «Χτίρια».
9. Το Μοναστήρι Σωτήρως απέναντι στο Στεφάνι.
10. Των Αγίων Ταξιαρχών, όπου σήμερα το Κοιμητήριο.
11. Του Αγίου Κωνσταντίνου στα Σαραντάπορα.
12. Το Παλιοκκλήσι στη θέση Ελληνικά με άγνωστο εορταζόμενο Άγιο.
13. Το Μοναστήρι της Παναγίας και
14. Του Προφήτη Ηλία πάνω από το Μοναστήρι.
Η παράδοση διασώζει πως στον Άγιο Δημήτριο, όπου σήμερα το Δημοτικό Σχολείο Νεράϊδας, γινόταν εβδομαδιαίο αλλά και ετήσιο παζάρι, όπου έπαιρναν μέρος όλα τα γύρω χωριά, Κύφου, Μπέσια, Ρογάτα, Καροπλέσι και όλα τα χωριά των τέως Δήμων Κτημενίων και Αγραίων. Επίσης πως υπήρχαν στη Σπινάσα καταστήματα μεγάλα όπου έμποροι της περιοχής μετέφεραν εμπορεύματα από τη Θεσσαλία. Για την εξυπηρέτηση τέλος της εμπορικής κινήσεως υπήρχαν πολλά χάνια κάτω απ’ το χωριό στη τοποθεσία «λεκάνη». Ηλικιωμένοι χωριανοί μας μολογούσαν πως τότε η Σπινάσα είχε οχτακόσια σπίτια και πληθυσμό πέντε χιλιάδες κατοίκους, με ανεπτυγμένο πολιτισμό και πρόοδο μεγάλη, με εμπορικές συναλλαγές, ανεπτυγμένη κτηνοτροφία, γεωργία, μελισσοκομία, αμπελουργία καθώς και σηροτροφία (παραγωγή μεταξιού) υπάρχουν ακόμα εξάλλου πολλές αιωνόβιες Μουριές σε πολλά σημεία μέσα στο χωριό.
Όσον αφορά τους θρυλικούς πύργους κατά πάσα πιθανότητα κτίστηκαν την εποχή της Φραγκοκρατίας (1204-1400). Ήταν τρείς (3), ο ένας ήταν στη θέση «Χτίρια», ο δεύτερος όπου σήμερα το σπίτι του αείμνηστου Χρήστου Σπινάσα και ο τρίτος στο σημερινό σπίτι του αείμνηστου Ηλία Δήμου (το μόνο πυργόσπιτο που σώζεται ακόμα σήμερα). Ο θρύλος αναφέρει ότι οι τρείς αυτοί πύργοι συνδέονταν μεταξύ τους με υπόγεια στοά και ότι στη γαλαρία αυτή είναι κρυμμένα όλα τα πολύτιμα αντικείμενα του άρχοντα Θεάκη, ιδιοκτήτη του τρίτου πύργου. Αν ποτέ φτάσει εκεί η αρχαιολογική σκαπάνη ίσως μάθουμε πολλά για την σκοτεινή αυτή ιστορική περίοδο.
Το 1770 μ. Χ. Η Σπινάσα όπως και άλλα 40 χωριά των Αγράφων, κάηκε γιατί οι κάτοικοι πήραν μέρος στο προεπαναστατικό κίνημα, γνωστό ως «Ορλωφικά». Σώθηκε κατά την παράδοση μόνο η σημερινή εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Στοιχεία για την περίοδο αυτή δεν έχουν βγεί ακόμα αλλά σίγουρα κάπου υπάρχουν και θα βγουν κάποια στιγμή.
Το 1797 μ. Χ. Οι αγιογράφοι εκ Σπινάσας Θεόδωρος και Αθανάσιος αγιογράφησαν το εκκλησάκι του Σωτήρα, στα Βραγγιανά των Θεσσαλικών Αγράφων. Η σχετική επιγραφή γράφει: «… ο Ι. Ν. ιστορίθη δια χειρός Θεοδώρου και Αθανασίου αδελφών εκ Κώμης Σπινάσας… 1797 Μαγίου ΚΕ (25)».
Το 1805 - 1815 μ. Χ. Ο Πουκεβίλ διορίζεται από το Μέγα Ναπολέοντα πρεσβευτής της Γαλλίας στην αυλή του Αλή - Πασά στα Γιάννενα. Με πολύμορφη μόρφωση και λάτρης της κλασσικής Ελλάδας, περιηγείται τα ελληνικά τοπία καταγράφοντας σε βιβλίο όλα όσα βλέπει. Στα χωριά των Αγράφων αναφέρει και τη Σπινάσα με 40 οικογένειες.
Το 1805 μ. Χ. Ο Κατσαντώνης δίνει στην Τριφύλλα την πρώτη και νικηφόρα μάχη κατά του Ιλιάζμπεη, σκοτώνοντας τον ίδιο και διαλύοντας το ασκέρι του.
Το 1807 μ. Χ. Ο Κατσαντώνης νικάει σε μάχη στο Γρεβενοδιάσελο τους τουρκαλβανούς του Αλή - Πασά, όπου όμως σκοτώνεται ο Δίπλας.
Το 1808 (Ιανουάριος) Ο Κατσαντώνης δίνει σκληρή μάχη μέσα στη Σπινάσα όπου νικάει και κατατροπώνει τον (δερβέναγα του Αλή) Χασάν Μπελούση με τους τουρκαλβανούς του, όπως γράφει ο Επαμεινώνδας Φραγγίστας στο βιβλίο του (έκδ. 1862) και του τα διηγήθηκε ο πατέρας του Γιάννης Φραγγίστας που πήρε μέρος σ’ αυτή τη μάχη.
Το 1821 η συμμετοχή των προγόνων μας Σπινασιωτών στην Επανάσταση είναι καθολική. Από επίσημα έγγραφα της εποχής βλέπουμε ότι ο Δημήτριος Παπαδόπουλος και ο Γεωργάκης Κατσούλης ήταν παλικάρια του Καραϊσκάκη, αναγνωρίστηκαν από το Κράτος και συνταξιοδοτήθηκαν για τους αγώνες τους.
Το 1833 (Β. Δ. 27.12.1833) με την ίδρυση των Δήμων του νέου Ελληνικού Κράτους η Σπινάσα ανήκει αρχικά στον Δήμο Ελλοπίας. (Β. Δ. = Βασιλικό Διάταγμα).
Το 1835 (24.11.35) στην παλαιότερη Συμβολαιογραφική Πράξη Ευρυτάνων στη Λαμία, με αρ. 121, αναφέρονται 2 κάτοικοι Σπινάσας που ενοικίασαν λιβάδι στο Αχλάδι Φθιώτιδας, αντί 1.571,50 δρχ στο οποίο θα ξεχείμαζαν 2.000 γιδοπρόβατα. Είναι ο Κων/νος Θάνος και ο Γεώργιος Κύρος ενώ εγγυητής μπήκε ο Γιωργάκης Κατσούλης.
Το 1836 αναφέρεται η Σπινάσα ως χωριό του Δήμου Κτημενίων με 100 κατοίκους. Με το Β. Δ. /Φ. Ε. Κ. 62/16.10.1836 "περί συγχωνεύσεως δήμων" αναφέρεται ότι ο δήμος Κτημενίων και Ελλοπίας συγχωνεύθηκαν σε έναν με το όνομα δήμος Κτημενίων. (Φ.Ε.Κ.= Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως).
Το 1837 (Φ.Ε.Κ. 20.2.1837) βρέθηκε ότι διορίστηκε δήμαρχος Κτημενίων ο Κων. Γιαννάκης και ειδικοί πάρεδροι σε όλα τα χωριά, στη Σπινάσα ο Μ. Παπαθεοδωρής. Ενώ στο (Β.Δ. 24.8.1837) ο ειδικός πάρεδρος της Σπινάσας αναφέρεται ως Μήτρος, Π. Δ. Θεοδωρής.
Το 1847 (8.1.1847) σε κείμενο της εφημερίδας των Αθηνών «Ελπίς», σχετικό με τη Σπινάσα, αναφέρονται τα μικρά ονόματα Κώστας, Θεόδωρος, Γάκης και Μήτσος όλοι με το επώνυμο Θάνος, ίσως αδέλφια και ίσως οι δυο τελευταίοι να είναι οι γενάρχες των σημερινών επωνύμων Γάκης και Μητσάκης. Στο ίδιο κείμενο αναφέρεται το επώνυμο Μονάντερος και ο θείος του Ντερέκας.
Το 1849 σε επιγραφή εικόνας της Ι. Μ. Στάνας Αγράφων αναφέρεται ως δωρήτριά της η Άννα Μαργαρίτη εκ Σπινάσας.
Το 1853 είχε 33 οικογένειες και πληθυσμό 219 κατοίκους και τους οικισμούς «Σαραντάπορα και Κοκκινόβρυση: θέσεις ολίγον κατοικούμενοι» όπως γράφει ο Ραγκαβής.
Το 1865 έχουμε βρεί Εκλογικό Κατάλογο της Σπινάσας τον οποίο και αναλυτικά δημοσιεύσαμε στην Εφημερίδα μας (αρ. φύλ. 110 / Μάρτης 2010). Στον Κατάλογο αναφέρονται σχεδόν όλα τα σημερινά επώνυμα του χωριού μας. Περιέχει δε 85 άντρες εκλογείς.
Το 1867 ο λήσταρχος Καραμανώλης στέλνει μια αθυρόστομη επιστολή στο χωριό Σπινάσα αναφέροντας σ’ αυτή το όνομα Ζήσο Κώστα και ζητώντας «… θέλομαι να μας φτιάσητε τρείς χιλιάδες τάλαρα…». Τονίζοντας «…τηράτε καλά μην μας προδόσετε διότι έμαθα που προδόσατε…»
Το 1871 βρέθηκε ότι "Με Β.Δ. 19.3.1871 ενεκρίθη να εκφρασθεί η βασιλική ευαρέσκεια εις διαφόρους κατοίκους των χωριών Σπινάσας και Καροπλεσίου, δια την συνδρομήν των, ήν παρέσχον προς καταστροφήν της τετραμελούς ληστρικής συμμορίας «Φιλίππου - Πατσούρα»".
Το 1877 (Β.Δ. 23.2.1877 ιδρύεται ο Δήμος Δολόπων) η Σπινάσα ανήκει στο Δήμο Δολόπων και τις χρονιές 1891 - 1895 Δήμαρχος διατέλεσε ο χωριανός μας Δ. Παπαδόπουλος.
Το 1879 έχουμε τα πρώτα Μητρώα Αρρένων της Σπινάσας (εκ του Δήμου Δολόπων), όπου είναι γραμμένοι όλοι οι προγονοί μας γεννηθέντες από το 1845 έως και το 1878. Θα δημοσιευθεί σύντομα στην Εφημερίδα μας.
Το 1882 (Διακήρυξη υπ. αρ. 9409/18.12.1882 - εποχή Χαρ. Τρικούπη) βρέθηκε διακήρυξη κατασκευής οδού Αγρινίου - Καρδίτσας. Ακόμα δεν τελείωσε !!!
Το 1883 (Φ.Ε.Κ. 219/3.6.1883) ιδρύθηκε το Δημοτικό Σχολείο Σπινάσας.
Το 1884 (Φ.Ε.Κ. 19.7.1884) ενεκρίθη η υπ. αρ. 5110/16.6.1884 διακήρυξη πίστωσης 520 δρχ επισκευής της Μεγάλης Γέφυρας Σπινάσας (Μέγα Γεφύρι).
Το 1906 («Οδηγός της Ελλάδος» Νικ. Γ. Ιγγλέση) αναφέρονται ως Μυλωθροί οι: Ζήσης Λ., Μαργαρίτης Δ., Αυγέρης Γ. και Μπαλτής K. ενώ αναφέρεται ως Καφεπώλης ο Κατσούλης H.
Το 1912 καταργούνται οι Δήμοι (Νόμος Ν.Η.Ζ./1912) και ιδρύεται η Κοινότητα Σπινάσας.
Στις 12.3.1928 όπως και πολλά άλλα χωριά αλλάζει όνομα και από Σπινάσα μετονομάζεται σε Νεράϊδα, λόγω των πολλών πηγών, με νερά, που υπάρχουν μέσα στο χωριό αλλά και της ωραιότητάς της.

Ο πληθυσμός του χωριού μας ολοένα αυξάνει, μετά την Επανάσταση του ’21. Έτσι έχουμε:
Το 1844………………..137 κατοίκους.
Το 1853………………..219 κατοίκους.
Το 1861………………..243 κατοίκους.
Το 1879………………..400 κατοίκους.
Το 1896………………..629 κατοίκους.
Το 1907………………..772 κατοίκους.
Το 1920………………..783 κατοίκους.
Το 1928………………..863 κατοίκους.
Το 1940………………..1.097 κατοίκους μέχρι τον πόλεμο του ’40 και τον Εμφύλιο, για ν’ αρχίσει σιγά – σιγά να φθίνει συνεχώς:
Το 1951………………..953 κατοίκους.
Το 1961………………..900 κατοίκους.
Το 1971………………..693 κατοίκους.
Το 1981………………..511 κατοίκους.
Το 1991………………..540 κατοίκους.
Το 2001………………..514 κατοίκους και να φτάσει στην τελευταία απογραφή του 2011 στους 324 κατοίκους (Νεράϊδα 173, Σαραντάπορα 142, Μεγαλάκκος 9).

Το 1966, (5.2.1966, ημέρα Σάββατο και ώρα 04:03΄) έγινε στην περιοχή μεγάλος σεισμός, όπου πέρα από τις καταστροφές, πολλοί χωριανοί έφυγαν αλλά και πολλά καινούργια σπίτια κτίστηκαν, τα οποία βέβαια άλλαξαν κάπως την παραδοσιακή εικόνα του χωριού μας, όμως μέχρι σήμερα διασώζονται ακόμα 30 περίπου σπίτια που κτίστηκαν τον περασμένο αιώνα (1840-1890) με την χαρακτηριστική τοπική αρχιτεκτονική.
Από το 1973, η Νεράϊδα ανήκει διοικητικά στο Νομό Καρδίτσας, με την επωνυμία ΝΕΡΑΪΔΑ – ΔΟΛΟΠΩΝ.
Από το 1998 έως το 2010, με το σχέδιο «Καποδίστριας», ανήκε στο Δήμο Ιτάμου.
Από το 2011, με το σχέδιο «Καλλικράτης», ανήκει στο Δήμο Καρδίτσας.

Απέχει από την Καρδίτσα 43 χιλιόμετρα, όσα περίπου και από το Καρπενήσι και συνορεύει με τα χωριά Κλειτσός, Μαυρομμάτα, Άγραφα, Καροπλέσι, Ραχούλα, Αμάραντο, Μολόχα και διακρίνεται για την πατροπαράδοτη φιλοξενία της και τις απίθανες φυσικές ομορφιές της.
Μια επίσκεψη θα σας πείσει!

Επιμέλεια: Γιάννης Μπαλτής (Εις μνήμην του θείου μου Δάσκαλου Κώστα Ι. Ζήση)